Podejmowanie i prowadzenie działalności gospodarczej, w tym sytuację prawną przedsiębiorcy, determinują w pierwszej kolejności konstytucyjne zasady ustroju gospodarczego, a w szczególności zasada wolności gospodarczej. Zasada ta występuje w ustawodawstwie o charakterze tak publicznoprawnym, jak i prywatnoprawnym.
Idea wolności gospodarczej została dostrzeżona jako element porządku naturalnego - obok wolności osobistej i własności prywatnej - i uznana powszechnie za niezbędny warunek istnienia gospodarki rynkowej. W doktrynie wolność gospodarczą pojmuje się najczęściej jako wolność od ingerencji państwa w sferę działalności gospodarczej człowieka (obejmującą podejmowanie i prowadzenie działalności gospodarczej) oraz wolność od utrudnień ze strony innych przedsiębiorców (konkurentów).
W sferze prawnej wolność gospodarcza przyjmuje na ogół w państwach o gospodarce rynkowej postać zasady ustroju gospodarczego lub wolności prawnie chronionej (publicznej). Obowiązujący w danym państwie system prawny co prawda nie kreuje tej wolności, lecz to on właśnie zakreśla jej granice, a także ustanawia jej prawne gwarancje. Są to zarówno gwarancje konstytucyjne, jak i gwarancje wynikające z całego porządku prawnego. Wolność go-spodarcząjako zasadę ustroju ujmują konstytucje np. Hiszpanii, Węgier, Włoch. Natomiast w konstytucjach np. Grecji, Rosji wolność gospodarcza traktowana jest jako jedna z wolności publicznych. Wreszcie, w Konstytucji RFN wolność podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej jest unormowana jako element tzw. „wolności zawodu” tj. prawa swobodnego wyboru zawodu, miejsca pracy i zakładu szkolenia (art. 12 ust. 1). Wolność podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej traktuje się tu jako publiczne prawo podmiotowe o charakterze „obronnym” skierowane przeciwko państwu.
Do europejskiego nurtu w zakresie pojmowania zasady wolności gospodarczej nawiązuje polski system prawny, który statuuje wolność podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej jako zasadę ustroju gospodarczego a przy tym zapewnia wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz obejmuje swą ochroną takie m.in. prawa, jak prawo własności prywatnej oraz prawo do wolnej konkurencji. Świadczą o tym postanowienia Konstytucji RP oraz przepisy ustawy o działalności gospodarczej.
W szczególności nowa regulacja prawna wolności działalności gospodarczej jest bliska konstrukcji tej wolności określonej w Układzie Europejskim z 1991 r. o Stowarzyszeniu ze Wspólnotami Europejskimi, ujmowanej jako swoboda przepływu osób, towarów, usług i kapitału, a w tych ramach - swoboda zakładania i prowadzenia przedsiębiorstw oraz wykonywania zawodu (zob. art. 44-54 Układu).

Comments